• Home
•  | 
• Login/Register
•  | 
• Help

De geschiedenis van Slot Assumburg


Dit boekje is in 1980 geschreven door:
Karina van der Pol-de Groot en geïllustreerd door Hans van der Pol.
Uitgave: Nederlandse Jeugdherberg Centrale Amsterdam.

Als de muren van Assumburg zouden kunnen spreken dan zouden ze vertellen van veel vreugd, maar ook van veel verdriet. Assumburg is een grijsaard en het slot heeft dan ook een rijke geschiedenis. Het is vrijwel zeker dat het huis dateert uit de 13e eeuw. Onder de naam Assumburg komt het kasteel het eerst in 1454 voor. Voordien stond het bekend als Williaems Woninghe van Velsen en 't werd zoals de naam al aanduidt, bewoond door de familie van Velsen.
Willem liet het huis na aan zijn zoon Jan van Rietwijk, waarna het in het begin van de 14e eeuw overging aan Jan van Bergen, uit het bekende ridderlijke geslacht der van Haerlems. In 1328 verkocht Jan het kasteel aan Bartout van Assendelft en het geslacht van Assendelft behield het tot de 17e eeuw.

Waar komt de naam Assumburg vandaan ?

Vroeger moest men om vanuit Uitgeest naar 't kasteel te komen een veer over, want er was toen water tussen Uitgeest en Heemskerk. Bij het veer was een klein gehucht Assum en het veer werd ook aangeduid als Veer te Assum. Toen er later geen water meer was, maar er een weg kwam, werd het veer vervangen door een hek, het Assumer Tolhek . Een ieder die er door wilde moest tol betalen. Hieruit is waarschijnlijk de naam Assumburg ontstaan, gelegen aan de Tolweg.

Assumburg en zijn vroegere bewoners.

Het geslacht Assendelft heeft een belangrijke rol gespeeld in de historie. Dirk van Assendelft schonk het slot in 1443 aan zijn zoon Gerrit van Assendelft. Hij was Eerste Raad van Keizer Karel V en stond later in bijzondere gunst bij Koning Philips II en de Landvoogdes Margaretha van Parma. Hij werd President van Holland genoemd door Hertog Philips. Gerrit diende meteen een verzoek in om misdadigers te mogen berechten, hetgeen werd toegestaan. Uit die tijd stamt nog de Vierschaar, die nu nog op de binnenplaats te vinden is. Hier werd vroeger het recht gesproken. In oude kronieken staan nog vonnissen vermeld, die hier zijn uitgesproken, waarvan b.v. deze:

Arend Dick van Oldenzeel ook wel klein Adriaantje genoemd, gehoord hebbende de beschuldiging tegen hem en zijn verdediging wordt als straf een stuk van zijn oor gesneden en gebrandmerkt. Verder wordt hij voor de rest van z 'n leven verbannen uit de Graafschap Holland. Zou hij terugkomen dan wordt hij gedood.

Uit die tijd stamt ook de gevangenis van het slot die er nu nog steeds in oude staat is. Ter afschrikking van boosdoeners werd op de zuidoost toren een galg opgericht. Hiervoor werd de bovenste helft van de toren gesloopt. In 1965 is deze toren weer in de oorspronkelijke staat opgebouwd.

Een andere Gerrit van Assendelft leefde omstreeks 1500. Hij was de oudste zoon van Nicolaas van Assendelft die in 1485 trouwde met de toen 15 jarige Aleid van Kijfhoek. Deze Gerrit heeft een stormachtige jeugd gehad. Zijn ouders wilden hem een meer intellectuele opvoeding geven. Daarom stuurden ze hem naar 0rléans in Frankrijk om daar te gaan studeren. In 0rléans woonde Katharine de Chasseur. Zij was de dochter van een herbergier. Toen Gerrit in 0rléans studeerde en wel eens een glaasje kwam drinken in de herberg werd hij verliefd op Katrientje. Vader herbergier dwong hem toen om met Katrientje te gaan trouwen. De vader zag dat hier wat te verdienen viel, haalde er een notaris en getuigen bij en zo werd Gerrit gedwongen zijn geliefde te trouwen.

Dit huwelijk was aanleiding tot veel narigheid. Na de trouwdag nam Gerrit de benen of wel het paard en verliet 0rléans. Maar de jeugdige Katrientje reisde hem achterna en schonk hem een zoon Nicolaas. Zij eiste dat Gerrit goed voor haar zou zorgen. Ze kreeg een groot huis in Den Haag, waar zij woonde met twee kamervrouwen, een kapelaan en een page. Gerrit heeft het maatschappelijk ver gebracht. Hij werd zelfs President van het Hof van Holland en Stadhouder van de Lenen (d.w.z. hoofd van de leenkamer).

Toen Gerrit's moeder overleed in 1530 achtte Katrien de tijd gekomen om verhoging van haar uitkering te vragen. Zij deed Gerrit zelfs een proces aan, dat na twee jaar eindigde met een overeenkomst waarbij Katrien een jaargeld van f 600,- werd toegekend. Gerrit zou zich belasten met de opvoeding van zijn zoon Nicolaas. Hij beloofde deze niet te zullen onterven als hij zelf daar geen aanleiding toe gaf.

De uitkering die Katharine van haar man ontving was blijkbaar niet voldoende. Met de hulp van de kapelaan ging zij vals geld vervaardigen, dat in omloop gebracht werd. Al werd het nog zo knap gedaan, het was ook in die tijd verboden geld te maken en het tweetal werd betrapt en gearresteerd. De kapelaan verloor zijn hoofd onder de valbijl en Katrientje werd veroordeeld tot de brandstapel. Op aandringen van Gerrit werd het vonnis veranderd in dood door verdrinking, wat in die dagen humaner geacht werd. Er werd haar door een trechter water in de mond gegoten, tot de dood er op volgde.

Onder leiding van Gerrit werd in 1546 Assumburg verbouwd. Deze verbouwing gebeurde grotendeels met materialen van het oude vervallen slot Oud Haerlem dat een paar honderd meter verder zijn ondergang beleefde. Oud Haerlem was één der oudste kastelen in Kennemerland en volgens de geleerde Hadrianus Junius al in het jaar 206 gebouwd. Het werd meermalen belegerd door de Noormannen en in 1351 door de Kabeljauwen verwoest. Van Oud Haerlem wordt verhaald, dat toen eens het kasteel belegerd werd en allen die er een toevlucht hadden gevonden, met de hongerdood werden bedreigd één van de dienstmeisjes de laatste vis uit een torenvenster naar de vijand wierp om daarmee te tonen dat er nog lang geen gebrek was binnen de muren van de burcht. De vijand, door dit bewijs helemaal ontdaan, zag van verdere uithongeringsplannen af en trok zich terug.

Nu we het toch even over Oud Haerlem hebben, mogen we zeker niet verzuimen het verhaal te vertellen over huwelijkstrouw.

Eén van de machtigste Heren, die eens het oude slot bewoonde, werd fel gehaat om zijn wreedheid. Toen Edelen en Volk zijn boze grillen moe waren, namen zij het besluit hem een kopje kleiner te maken. Gewapend met stokken, zeisen en allerlei andere attributen die bij een gevecht van pas kunnen komen, togen zij naar het slot en belegerden het. Maar.... de vrouw van de Slotheer was minder gehaat en zij kreeg van de belegeraars toestemming met al wat haar lief was het kasteel te verlaten.
Maar ondertussen sjouwde de Slotvrouwe in een koffer haar Heer Gemaal buiten de poorten en redde hem uit de handen van de belegeraars. Waarschijnlijk liep zij tot het begin van de weg, die we nu nog als de Gerrit van Assendelftstraat kennen. Deze plaats is nog altijd bekend onder de naam Foppenburg of Vrijburg.

De enige zoon van Gerrit van Assendelft, Nicolaas, werd door zijn vader opgeleid voor de geestelijke stand en werd Proost van Arnhem. Dit bood zijn vader de mogelijkheid om aan de Keizer verlof te vragen bij testament over zijn goederen te mogen beschikken, want zijn enige zoon was nu een geestelijke en zou dus geen opvolgers in zijn goederen kunnen nalaten. Op grond van de verkregen toestemming maakte hij enige jaren later zijn testament, waarbij hij zijn neef Otto van Assendelft tot zijn erfgenaam benoemde.
Intussen had hij de Assumburg dusdanig laten verbouwen dat er geen aanwijsbare overblijfselen meer waren van vóór die tijd.

In 1558 stierf Gerrit van Assendelft, waarna zijn bezittingen overgingen naar Otto van Assendelft, een zoon van zijn broer Floris. Nicolaas was hevig verontwaardigd en kreeg gedaan dat niet zijn neef, maar hijzelf de bezittingen van zijn vader in handen kreeg. Hij beriep er zich op dat de geestelijke wijding onder drang van zijn vader had plaatsgevonden. Hij kreeg van de Paus gedaan, dat de wijding ongeldig verklaard werd

You must be logged in to post a comment regarding this story.